Category: KIRRT

ਮੈਂ (ਸੁਨੀਲ ਕੁਮਾਰ) ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਪਿੱਤਲ ਦਾ ਪੱਤਰਾ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹਾਂ ਜਿਹੜਾ ਪਟਿਆਲੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਗਾਹਕ ਨੇ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਪੱਕਾ ਪਤਾ ਜੇ ਉਹ ਇਹ ਕਿਸੇ ਫੈਂਸੀ ਸਟੋਰ ਤੋਂ ਖ਼ਰੀਦਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਤਾਂ ਏਥੋਂ ਨਾਲੋਂ ਚੌਗੁਣੇ ਮੁੱਲ ਉੱਤੇ ਮਿਲਣਾ ਸੀ। ਸਾਡੇ ਵਰਗੇ ਛੋਟੇ ਦੁਕਾਨਦਾਰਾਂ ਤੋਂ ਪਿੱਤਲ ਦਾ ਜੋ ਮਰਜ਼ੀ ਬਣਵਾ ਲਓ ਪਰ ਸਾਨੂੰ ਉਸ ਲਈ ਗਾਹਕ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਗਾਹਕ ਕੋਈ ਹੈ ਨਹੀਂ

ਮੇਰੇ ਪਿਉ ਨੇ ਕਦੇ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਉਹਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੰਗ ਹੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਦਾਦਾ ਉਸਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ ਸੀ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਿਹਨਤੀ ਕਿਸਾਨ ਸੀ ਤੇ ਉਹਨੇ 400 ਬਿੱਘੇ (100 ਕਿੱਲੇ) ਜ਼ਮੀਨ ਬਣਾਈ

ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਸੌਖਾ ਲਗਦੈ ਪਰ ਇੱਕ ਦਾਤੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਟਾਈਮ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਪੁਰਾਣੀ ਰੇਤੀ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਕੁੱਟ ਕੁੱਟ ਕੇ ਸਿੱਧਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਲੋਹੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸਟੀਲ ਦੇ ਟੋਟੇ ਨੂੰ ਜੋੜਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਵੀ ਸਲਾਖ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ

Tongs are what I make. It’s been 40 years, I started in my early teens. Our father used to work as a farm labourer, usually helping with moving bales, we also followed him. But when the labour opportunities started to drop, we turned to making tongs.

People know my worth in this town. They show their respect by calling me a professor or an artist. But what I do has a zero value in the market. All the craftsmen, who knew the art of carving patterns in wood and shading them, have passed away. I’m one of the last two artists left in the business

My father used to sit here earlier. I’ve been here for the last 20 years. He never let us help him with the work, instead, told us to go home and study. But when he passed away we had no alternative but to take over this profession.

ਮੇਰੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵੇਲੇ ਠੇਕੇਦਾਰ ਸਨ। ਉਹ ਲੱਕੜ ਅਤੇ ਸੀਮੈਂਟ ਦੇ ਕੰਮ ਦੇ ਮਾਹਰ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਦੇਖ ਕੇ 1933 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੈਸਟਰਨ ਵਾਚ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਜੇਬ ਘੜੀ ਵੀ ਤੋਹਫੇ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੀ। 1970-73 ਦੇ ਅਾਸ ਪਾਸ ਦਾਦਾ ਜੀ ਨੇ ਉਹ ਘੜੀ ਮੈਂਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ

ਤੁਸੀਂ ਕੋਲੇ ਨਾਲ਼ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੱਸਾਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖੀਆਂ ਹੋਣੀਆਂ, 1952 ਦੇ ਨੇੜੇ ਡੀਜ਼ਲ ਦੀ ਸ਼ੌਰਟੇਜ਼ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਫੇਰ ਹਰੇਕ ਬੱਸ ਪਿੱਛੇ ਟੈਂਕੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਕੋਲੇ ਪੈਣੇ, ਗੈਸ ਬਣਨੀਂ ਫੇਰ ਬੱਸ ਚੱਲਣੀਂ, ਟਰੱਕ ਵੀ ਏਵੇਂ ਹੀ, ਸਾਲ ਕੁ ਭਰ ਚੱਲੀ ਫੇਰ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਵੇਲੇ 100 ਰੁਪਏ ਰੱਖੇ ਸੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪਾਰਟਨਰ ਬਣਨ ਲਈ। ਉਦੋਂ 100 ਰੁਪਏ ਕਿੱਥੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ, 12 ਆਨੇਂ 1 ਰੁਪਇਆ ਤਾਂ ਦਿਹਾੜੀ ਸੀ

ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਸਰੁਸਤੀਗੜ੍ਹ ਪਿੰਡ ਦਾ ਗੋਹਾ ਸੁੱਟਦੀ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਮਗਰੋਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਤਿੰਨ ਕੁਇੰਟਲ ਝੋਨਾ ਦੇ ਦੇਣਾ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਦੋ ਕੁਇੰਟਲ ਕਣਕ। ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਦਾਣੇ ਘੱਟ ਦੇ ਦੇਣੇ ਤਾਂ ਲੜ ਲੁੜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਲੈ ਲਈਦੇ ਸੀ

Our family has been making musical instruments from hundred and fifty years. I was fifteen when I got into this, it has been thirty-three years now. Our business almost came to a standstill before 1984 but after ’84 it became alive with a wave of new young singers.