Author: Gurdeep Dhaliwal

ਅਨੰਦਪੁਰ ਰਵਾਇਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਜੁੱਤੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਕਾਰੀਗਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਇੱਕ ਕਾਰੀਗਰ ਦੌਲਤ ਸਿੰਘ ਸੀ ਜੋ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅਜਿਹੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਹੁਣ ਮਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜਵਾਕ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਵੀਆਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ

ਮੈਂ ਇਹ ਕੰਮ 50 ਕੁ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਘਰਦੇ ਕੁਝ ਦਸਤਕਾਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸੀ ਪਰ ਵਪਾਰ ਕੁਝ ਖਾਸ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤੇ ਕੰਮ ਮਸਾਂ ਹੀ ਤੁਰਦਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ ਹੀ ਘੜੀਸਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਹੋਈ

ਪਹਿਲਿਆਂ ਵੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਪਿੰਡ ਤੁਰਕੇ ਜਾਣਾ ਤੇ ਕਿਸੇ ਘਰ ਸਾਹਮਣੇ ਬਹਿਕੇ ਬੀਨ ਵਜਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦੇਣੀ। ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਤੋਂ ਬੱਚੇ ਤੇ ਬੁੱਢੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਤੇ ਸੱਪ ਦਿਖਾਉਣ ਨੂੰ ਜਾਂ ਨਿਉਲੇ ਤੇ ਸੱਪ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿਖਾਉਣ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ। ਤੇ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਤਮਾਸ਼ਾ ਕਰ ਹਟਦੇ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਦਾਨ ਮੰਗਦੇ ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਦੇ ਦਿੰਦੇ

ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦਿੱਲੀ ਟ੍ਰਾਸਪੋਰਟ ਅਥੌਰਟੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਮੇਰੇ ਕੋਈ ਮਾਮਾ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਨਾਨਾ- ਨਾਨੀ ਨੂੰ ਘਰਬਾਰ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ, ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਦਾ ਸੀ ਜਦ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਨੰਗਲ ਲੈ ਆਏ ਸਨ

ਮੇਰੇ ਸੋਲਾਂ ਸਾਲ ਦਾ ਹੋਣ ਤੱਕ ਮੇਰੇ ਮਾਪੇ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਕਰਦੇ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਠੇਕੇ ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਲੈਕੇ ਖ਼ੁਦ ਖੇਤੀ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਹਰ ਸਾਲ ਅਸੀਂ 2-3 ਕਿੱਲੇ ਠੇਕੇ ਉੱਤੇ ਲੈ ਲੈਕੇ, ਮੌਸਮੀਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਡੰਗਰਾਂ ਲਈ ਚਾਰਾ ਉਗਾਉਣ ਲੱਗੇ

ਮੈਂ (ਸੁਨੀਲ ਕੁਮਾਰ) ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਪਿੱਤਲ ਦਾ ਪੱਤਰਾ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹਾਂ ਜਿਹੜਾ ਪਟਿਆਲੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਗਾਹਕ ਨੇ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਪੱਕਾ ਪਤਾ ਜੇ ਉਹ ਇਹ ਕਿਸੇ ਫੈਂਸੀ ਸਟੋਰ ਤੋਂ ਖ਼ਰੀਦਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਤਾਂ ਏਥੋਂ ਨਾਲੋਂ ਚੌਗੁਣੇ ਮੁੱਲ ਉੱਤੇ ਮਿਲਣਾ ਸੀ। ਸਾਡੇ ਵਰਗੇ ਛੋਟੇ ਦੁਕਾਨਦਾਰਾਂ ਤੋਂ ਪਿੱਤਲ ਦਾ ਜੋ ਮਰਜ਼ੀ ਬਣਵਾ ਲਓ ਪਰ ਸਾਨੂੰ ਉਸ ਲਈ ਗਾਹਕ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਗਾਹਕ ਕੋਈ ਹੈ ਨਹੀਂ

ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਸੌਖਾ ਲਗਦੈ ਪਰ ਇੱਕ ਦਾਤੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਟਾਈਮ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਪੁਰਾਣੀ ਰੇਤੀ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਕੁੱਟ ਕੁੱਟ ਕੇ ਸਿੱਧਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਲੋਹੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸਟੀਲ ਦੇ ਟੋਟੇ ਨੂੰ ਜੋੜਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਵੀ ਸਲਾਖ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ

Tongs are what I make. It’s been 40 years, I started in my early teens. Our father used to work as a farm labourer, usually helping with moving bales, we also followed him. But when the labour opportunities started to drop, we turned to making tongs.

People know my worth in this town. They show their respect by calling me a professor or an artist. But what I do has a zero value in the market. All the craftsmen, who knew the art of carving patterns in wood and shading them, have passed away. I’m one of the last two artists left in the business

My father used to sit here earlier. I’ve been here for the last 20 years. He never let us help him with the work, instead, told us to go home and study. But when he passed away we had no alternative but to take over this profession.