Edition 16

From this Edition

ਦਿੱਲੀ ਜਾਣੈ

ਛੇ ਵਰ੍ਹੇ ਦੇ ਰਜ਼ਾ ਨੂੰ

ਮੈਂ ਪੁਛਦਾ ਹਾਂ

ਬੱਚੂ ਤੇਰਾ ਸੁਪਰ ਸੋਨਿਕ ਕਿੱਥੇ?

ਅਜ ਟ੍ਰੈਕਟਰ ਚਲਾਉਨੈਂ

ਨਾਨਾ, ਅਜ ਮੈ ਚੰਦ ਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ

Read More »

ਲੋਕਰਾਜ ਦੀ ਬਹਾਲੀ

ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਏ ਤਿੰਨ ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨ ਰੱਦ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ਼ ਹਰ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਬਣਦੀ ਨਜਰ ਆ ਰਹੀ ਹੈ, ਕਿਸਾਨਾ ਵੱਲੋ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਤਿੰਨ ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨ ਰੱਦ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਮਜਦੂਰਾ ਅਤੇ ਨੋਜਵਾਨ ਦੀ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਨੇ ਕਿਸਾਨੀ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਮਜਬੂਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ। 

Read More »

ਮੋਰਚੇ ‘ਤੇ ਦੁੱਧ ਦੀ ਸੇਵਾ

“ਜਦੋਂ ਬੈਰੀਕੇਡ ਭੰਨੇ ਸੀ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਬੀਘੜ ਤੋਂ ਜੱਥਾ ਮੋਰਚੇ ‘ਚ ਹੀ ਸੀ ਸਭ ਦੇ ਨਾਲ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਉਥੇ ਚਾਹ ਦਾ ਲੰਗਰ ਲਾਇਆ ਜਿੱਥੋਂ ਸਾਨੂੰ ਮੋਰਚੇ ‘ਚ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਆਲੀ ਦੁੱਧ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਤਕਾਜ਼ਾ ਹੋਇਆ।

ਹੁਣ ਇਸ ਤਰਾਂ ਏ ਕਿ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਬਣੀ ਏ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਡਿਊਟੀਆਂ ਲਾਈਆਂ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੇ ਨੇੜੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਨੇ ਸਾਰੇ ਮੁੰਡੇ ਆਪਣੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਲੈਕੇ ਜਾਣ ਤੇ ਦੁੱਧ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ।

Read More »

ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਰੋਸ ਮੁਜਾਹਰੇ

4 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਫਰਾਂਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਪੈਰਿਸ ਵਿਚ ਉਥੋਂ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਕਈ ਸਾਰੇ ਦਰਖਤਾਂ ਤੇ ਪੁਤਲਿਆਂ ਨੂੰ ਫਾਹੇ ਲਾ ਕੇ ਰੋਸ ਜਤਾਇਆ ਉਹ ਆਪਣੀ ਉਪਜ ਦੀ ਬਿਹਤਰ ਕੀਮਤ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਮੁਜਾਹਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਆਰਥਿਕ ਅਸਮਾਨਤਾ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਘੱਟਦੀ ਆਮਦਨ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿਚ ਆਈ ਕਮੀ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ’ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਤੁਰੰਤ ਹੱਲ ਕਰੇ।

Read More »

ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਕਾਦੀਆਂ

ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਕਾਦੀਆਂ ਦੇ ਪਿੰਡ, ਬਲਾਕ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਸੂਬਾ ਪੱਧਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ  ਕੋਈ ਵੀ ਕਿਸਾਨ ਜਥੇਬੰਦੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਾਦੀਆਂ ਦੀ ਮੁਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ਼ ਜੋੜਕੇ ਲਾਹੇਵੰਦ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ।  ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨ  ਤਾਂ ਰੱਦ ਕਰਾਉਣੇ ਹੀ ਹਨ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਨੀਤੀ ਘਾੜਿਆਂ ਨੂੰ ਗੈਰਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਕੁਦਰਤ ਵੱਲ ਮੋੜਨ ਦੇ ਰਿਫੌਰਮ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਜ਼ੋਰ ਪਾਉਣਾ  ਹੈ। 

Read More »

‘ਕੀ ਕਾਰਪੋਰੇਟ-ਧਾਰੀ ਸਾਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਖੁਆਉਣਗੇ?

ਅਜ਼ਾਦ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਇੰਨੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭੀੜ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਕੈਲਾਸ਼ ਖੰਡਾਗਲੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਡੀਆਂ ਰਹਿ ਗਈਆਂ। “ਇੱਥੇ ਇੰਨੇ ਸਾਰੇ ਕਿਸਾਨ ਹਨ,” 38 ਸਾਲਾ ਬੇਜ਼ਮੀਨੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਨੇ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਚੁਫੇਰੇ ਝਾਤ ਮਾਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

ਕੈਲਾਸ਼, ਦਿੱਲੀ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨੂੰ ਹਮਾਇਤ ਦੇਣ ਲਈ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ 24 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਅਜ਼ਾਦ ਮੈਦਾਨ ਅੱਪੜੇ ਸਨ।

Read More »

ਇਹੀ ਕੁਝ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਵੇਲ਼ੇ ਹੋਇਆ ਸੀ

ਅੱਜ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਮਹੂਰੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ਼ ਖਿਲਾਫ਼ਤ ਕਰਦਿਆਂ 6 ਮਹੀਨੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਧਰਨਿਆਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠਿਆਂ ਨੂੰ 4 ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਓਧਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਵੀ ਗੋਲ-ਮੋਲ ਗੱਲਾਂ ਅਤੇ ਲਾਠੀ-ਗੋਲੇ ਵਰਗੇ ਜ਼ਬਰ ਜੁਲਮ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਸੜਕਾਂ ਚ ਮੇਖਾਂ ਗੱਡਣ ਵਰਗੀਆਂ ਸ਼ਰਮਨਾਕ ਹਰਕਤਾਂ ਤੱਕ ਕੁਝ ਛੱਡਿਆ ਨਹੀਂ।

Read More »

ਮੋਦੀ ਦਾ ਭਰਮ

“ਮੇਰਾ ਨਾਂ ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਉਮਰ ਕਰੀਬ 70 ਸਾਲ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਇਕ ਮੁੰਡਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਜਗਦੀਸ਼ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰਾ ਮੁੰਡਾ ਮੋਰਚੇ ‘ਚ ਵਾਰੀ ਲਾ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਹੁਣ ਮੈਂ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਪਰ ਮੈਂ ਝੂਠ ਕਿਉਂ ਬੋਲਾਂ, ਹਾਲੇ ਤੱਕ ਮੇਰੀ ਘਰਵਾਲੀ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਮੇਰਾ ਪਿੰਡ ਮਾਨਬੀਬੜੀਆਂ ਹੈ ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ।

Read More »

ਮੋਰਚਾਨਾਮਾ

ਕਿਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਸਿਰਜਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲ ਕੇ ਨਵੀਆਂ ਪਿਰਤਾਂ ਪਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਆਪਣੀ ਘਰੀਂ ਆਪਣੇ ਤੀਰਥਾਂ ਥਾਵਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨਾਲ਼ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਸਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਚਲਦਿਆਂ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਪਹੁੰਚਿਆਂ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

Read More »

ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਕੀ ਬਲਾ ਹੈ? ਆਓ ਸਮਝੀਏ।

ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਸ਼ਬਦ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਹੜੱਪਣੇ, ਬੰਦੇ ਖਾਣੇ ਚੰਦਰੇ ਭੈੜੇ ਨਾਂਹਵਾਚਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ,ਇਸ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਬਹੁਤ ਜਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਕ ਵਾਰ ਵਾਰ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ”ਐਂ ਕਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਕਾਰਪੋਰੇਟਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇਈਏ?” ਆਮ ਬੰਦਾ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਤੋਂ ਭਾਵ ਅੰਬਾਨੀ, ਅਡਾਨੀ ਵਰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ,ਜੋ ਕਿ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਠੀਕ ਵੀ ਹੈ।

Read More »

फ़सल

हल की तरह 

कुदाल की तरह 

या खुरपी की तरह 

पकड़ भी लूं कलम तो 

फिर भी फसल काटने 

मिलेगी नहीं हम को। 

Read More »

दांडी से दिल्ली: मिट्टी सत्याग्रह यात्रा

किसान आंदोलन के दौरान देश की मिट्टी को बचाने के लिए अभी तक 320 से ज्यादा किसान शहीद हो चुके हैं। उनकी शहादत की याद में शहीद स्मारक बनाने हेतु और महात्मा गांधी जी से प्रेरणा लेते हुए देश के अलग अलग हिस्सों के किसानों द्वारा मिट्टी सत्याग्रह यात्रा की शुरुआत की गई है।

Read More »

कविता और फ़सल

ठंडे कमरों में बैठकर

पसीने पर लिखना कविता

ठीक वैसा ही है

जैसे राजधानी में उगाना फ़सल

कोरे काग़ज़ों पर।

Read More »

बढ़न सिंह

बढ़न सिंह, कैथल जिले के गड्डी पढ़ला गांव से है और पिछले कई दिनों से किसानी संघर्ष में शामिल हैं। उनके लिए यह संघर्ष आपसी भाईचारे, मेल मिलाप बढ़ाने की एक अच्छी शुरुआत है।

वह बताते है कि 1975 में जब उन्होंने करके अपने गांव में ही कुछ अच्छा करने की कोशिश करी तो बहुत तरह से उनका विद्रोह हुआ।

Read More »

विपुल- एक किशोर प्रदर्शनकारी

किसी भी आकर्षक, सुंदर और मासूम सा दिखने वाला लड़का विपुल, गाजीपुर मोर्चा का एक युवा प्रदर्शनकारी है। उसने अभी तक किशोरावस्था को पार नहीं  किया है। वह सिर्फ 18 साल का है। बीबीए द्वितीय वर्ष का छात्र विपुल, गाजियाबाद जिले के शेरपुर गांव का रहने वाला है।

Read More »

कृषि क़ानून हर भारतीय के ख़िलाफ़ हैं

20 सितंबर 2020 को केंद्र सरकार ने तीन खेती  बिल राज्यसभा में पास करवा लिए। राज्य  सभा का क़ायदा यह है कि अगर एक भी सांसद बैलेट की माँग करता है तो वोट कराना ज़रूरी होता है। विपक्षी सांसदों की माँग को स्पीकर ने नहीं माना। उस समय सदन में सरकार बहुमत में नहीं थी। इस अलोकतांत्रिक रवैये से देश भर के किसानों में भारी नाराज़गी हुई।

Read More »

बिजोलिया किसान आंदोलन

आजादी से पूर्व मेवाड़ राज्य के बिजोलिया जागीर में (वर्तमान राजस्थान में) अत्यधिक भूमि राजस्व के खिलाफ एक किसान आंदोलन था। बिजोलिया आंदोलन (भीलवाड़ा जिले के बिजोलिया शहर के पास) के पूर्व जागीर (सामंती संपत्ति) में शुरू हुआ, यह आंदोलन धीरे-धीरे पड़ोसी जागीरों में फैल गया।

Read More »

सम्पादकीय

भारत का वर्तमान किसान आंदोलन अपने कई ऐतिहासिक पड़ावों को पर करता हुआ आगे बढ़ रहा है। यह आंदोलन अब न सिर्फ किसानों का आंदोलन है बल्कि देश के आम मेहनतकशों का आंदोलन भी बनता जा रहा है। 26 मार्च का ऐतिहासिक भारत बंद इसका प्रमाण है।

Read More »

वैचारिक बदलाव जरुरी

अपने किसान भाइयों में यदि दोगलापन रहेगा तो नहीं होगा आंदोलन जिंदाबाद! 

जैसे, कुरीतियों और अविश्वास में रमे समाज में योग्य शिक्षक नहीं मिल सकते। कई किसान दोनों हाथों में लड्डू लिए हुए हैं।

Read More »

हरित क्रांति ने किस तरह कुपोषण को बढ़ावा दिया?

हरित क्रांति के दौर में (1960s , 70s 80s ) सारी सरकारी मदद किसानों को सिर्फ गेहूं और धान उगाने के लिए मिली। ऐसा इसलिए हुआ क्योंकि उस नीति का ज़ोर था खाद्य सुरक्षा, जिसको अनाज के रूप में ही समझा गया। और अनाज में गेहूं और धान को सबसे महत्वपूर्ण माना गया।

Read More »

होली के रंग, किसानों के संग

हजारों किसानों के लिए, गाजीपुर मोर्चा अब घर से दूर एक घर है। उत्तर प्रदेश, उत्तराखंड और पंजाब के किसान यहां एक बड़े परिवार की तरह रह रहे हैं। उन्होंने दिल्ली की सीमा पर एक साथ संघर्ष किया है और त्योहारों को भी एक परिवार के रूप में मना रहे हैं।

Read More »

मोर्चों से परे किसान अांदोलन का असर

किसानों द्वारा भाजपा व उसके सहयोगी दलों के नेताओं का शांतिपूर्वक सामाजिक बहिष्कार देश के अलग अलग राज्यों में जारी है। पहली अप्रैल को हरियाणा के उप मुख्यमंत्री दुष्यंत चौटाला का हिसार पहुंचने पर किसानों द्वारा जमकर विरोध किया गया। किसानों ने किसान विरोधी दुष्यंत चौटाला का हवाई जहाज हिसार में उतरने नहीं दिया। 

Read More »

किसान जन-आन्दोलन में बढ़ता आक्रोश

मुल्क के किसान पिछले चार महीने से जनविरोधी तीन खेती कानूनों को रद्द करवाने के लिए बड़े ही व्यवस्थित व अनुशासनिक तरीके से दिल्ली की सरहदों पर बैठे है। लेकिन इसके विपरीत भारत की फासीवादी सत्ता किसानों को सुनने की बजाए पहले दिन से किसानों के खिलाफ झुठा प्रचार कर रही है।

Read More »