ਅਸਿ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਖੰਡੋ ਖੜਗ ਤੁਪਕ ਤਬਕ ਅਰੁ ਤੀਰ॥
ਸੈਫ ਸਰੋਹੀ ਸੈਹਥੀ ਯਹੈ ਹਮਾਰੈ ਪੀਰ॥
– Sashtra Naam Mala, Patshahi 10th
Punjabis know that weapon is the true lord, but they don’t know the artisans who make weapons.
Our village is home to many Jathedars (leaders) of Damdami Taksal of Sikh faith. For generations, we have been engraving the traditional weapons; we are the fourth generation. Being artisans, our forefathers could make anything from a wagon to a rifle. Their work covered a whole gamut of artisanal jobs, be it masonry, black smithery or carpentry. Our grandfather worked both as an artisan and as a member of Subhash Chandhar Bose’s Azad Hind Fauz (Indian National Army).
We make spears, swords, double-edged swords, and other traditional weapons related to the armory of Shri Guru Gobind Singh Ji. We make daggers ranging in sizes from one inch to three feet. We craft Panth (faith) weapons and we live by Panth’s Sikh code of conduct.
ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬਾਹਰਲੇ ਮੁਲਕਾਂ ਤਕ ਸਾਡੇ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਹੈ, ਪਰ ਹੁਣ ਕੰਮ ਪਹਿਲਾਂ ਜਿੰਨਾ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਕਈ ਹੋਰ ਜਾਤਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਇਹ ਕਿੱਤਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਹੱਥੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਬਹੁਤਾ ਸਾਮਾਨ ਬਣਿਆ ਬਣਾਇਆ ਵਰਤਣ ਲੱਗੇ ਨੇ। ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਤਾਂ ਚੀਨ ਤੋਂ ਵੀ ਮਸ਼ੀਨੀ ਸ਼ਸਤਰ ਆਉਣ ਲੱਗੇ ਨੇ ਜੋ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ’ਚ ਆਮ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਨੇ। ਉਹ ਸਾਡੇ ਵਾਂਗ ਸਰਬ-ਲੋਹ, ਚੰਗੀ ਟਾਹਲੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਤੇ ਹੋਰ ਪੁਰਾਤਨ ਸਾਮਾਨ ਨਹੀਂ ਵਰਤਦੇ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਲੋਹੇ ਨੂੰ ਢਾਲਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮੀਨਾਕਾਰੀ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਹੱਥੀਂ ਕਰਦੇ ਆਏ ਹਾਂ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਪਾਰਖੂ ਲੋਕ ਭਿੰਡਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਸਤਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੋਹੇ ਨੂੰ ਸ਼ਸਤਰ ਦੇ ਆਕਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਢਾਲਣਾ, ਫਿਰ ਲੱਕੜ ਦਾ ਕੰਮ ਜੋ ਮਿਆਨ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਹੁੰਦੈ ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਮੀਨਾਕਾਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਬਾਰੀਕੀ ਦਾ ਹੁੰਦੈ। ਇਸ ’ਤੇ ਕਈ ਦਿਨ ਤਕ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗ ਜਾਂਦੈ, ਬਾਰੀਕੀ ਵਿਚ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਛੋਟੇ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ’ਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਮਿਹਨਤ ਵੀ ਵੱਧ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
I don’t see a bright future for our coming generations in this craft. In the past, we had one or two clients per day. These days, we hardly get one client per week. The worth and appreciation of handmade craft have plummeted; the sale decreased as well. We don’t earn much. My son completed a diploma from ITI and works as a car mechanic at present. He has learned the traditional craft, but he does not want to carry it forward. He wants to go abroad.
Damdami Taksal: A Sikh Seminary, teaching the reading (santhyia), analysis (vichar) and recitation of the Sikh scriptures, with a separate code of conduct than mainstream Sikhism.
Akal Takht: primary seat of Sikh religious authority and central altar for the Sikh political assembly
Story by: Harinder Firaaq
Translation: Jasdeep Singh
Edits: Sangeet Toor