ਬਚਪਨ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਆਮ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਙੂ ਗੁਜ਼ਰਿਆ। ਚਾਰ ਭਰਾ ਸੀ ਅਸੀਂ। ਮੇਰੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਥਾਣੇਦਾਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਕਰਦਾ ਐ। ਇੱਕ ਗੁਜ਼ਰ ਗਿਆ। ਤਿੰਨ ਭੈਣਾਂ ਨੇ ਤਿੰਨੇ ਵੱਡੀਆਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਤੋਂ। ਤਿੰਨੋਂ ਮਾਵਾਂ ਆਲਾ ਪਿਆਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਕੰਮ ਦੇ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਕਰਿੰਦੇ ਸੀ। ਇਦਾਂ ਹਲ਼ ਵਾਹੁੰਦੇ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਲਾਈਨ ਮਾਰਕੇ ਖੇਤ ਵਾਹਿਆ ਹੋਵੇ। ਆਵਦੀ ਪੈਲੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸੀਰੀ-ਸੂਰੀ ਰਲ਼ਦੇ ਸੀ, ਕੋਈ ਸੱਤਵਾਂ-ਅੱਠਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਆਉਂਦਾ ਸੀ।
I studied till eighth grade. I do not feel as bad about being handicapped as I feel about being less educated. My parents were illiterate so they sought somebody’s advice about my future. There was a tailor who told my parents to teach me a vocation. He himself needed a helping hand. However, my parents were thoughtful. They talked to a doctor and my teachers before asking me to quit school. Had those people told my parents otherwise, that continuing studies would fetch me a job, I would have a different life today. My elder brother studied and he wears a star studded uniform.
Anyways, I became an apprentice to the tailor for two and a half years. Since he was a village tailor he was not very good at stitching trousers. I went to Lehra town for six months to learn trouser stitching. Then I started working on my own. I worked in Daska for six years. My sister was married in that village. Work thrived there and I hired four apprentices. Eventually, I had to leave my sister’s place although she did not want me to leave. Then I started tailoring in my own village. I rented a shop for ten years. After getting married, I got my own place and started working from there. I have been a tailor for twenty five years now. I do not have any other source of income apart from the disability pension my wife and I get from the government. We get 750 rupees per month.
ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਲੱਗਦੀ ਐ ਪੈਨਸ਼ਨ ਪਰ ਅਸੀਂ ਲਵਾਈ ਨੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਕੰਮ ਘਟ ਗਿਆ ਤਾਂ ਫਾਰਮ ਅਪਲਾਈ ਕੀਤੇ, ਪਰ ਦਫ਼ਤਰ ਵਾਲੇ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਤੁਸੀਂ। ਇਕ ਜਿਹੜੀਆਂ ਹੁਣ ਫ਼ੀਸਾਂ ਲਾਗੂ ਕਰਤੀਆਂ ਐਸ਼ ਸੀæ-ਆਂ ਵਾਸਤੇ। ਹੁਣ ਬੇਟੀ ਨੇ ਕਾਲਜ ਜਾਣਾ ਐ, ਉੱਥੇ ਫਿਰ ਫ਼ੀਸਾਂ ਲੱਗਣੀਆਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ। ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਫਰੀ ਹੋਜੇ, ਮੈਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨੀ ਮੰਗਦਾ। ਬੱਚੇ ਮੇਰੇ ਦੋਵੇਂ, ਇਕ ਮੁੰਡਾ ਇਕ ਕੁੜੀ, ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿਚ ਵਧੀਆ ਨੇ। ਦਸਵੀਂ ਤੱਕ ਮੈਂ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲ ਚ ਪੜ੍ਹਾਏ ਨੇ। ਕੁੜੀ ਹੁਣ ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਚ ਪੜ੍ਹ ਰਹੀ ਆ, ਕਮਰਸ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਦਸਵੀਂ 'ਚ 80% ਨੰਬਰ ਸੀ। ਬੇਟਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਐ ਪੜ੍ਹਾਈ ਚ। ਆਹ ਪਿੱਛੇ ਜਿਹੇ ਉਹਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਲਿਖਾਈ ਲਈ ਟਰਾਫੀ ਮਿਲੀ ਐ।
ਮੈਂ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕਮੈਂਟਰੀ ਵੀ ਕਰਦਾਂ। ਐਂ ਤਾਂ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਵੀ ਦੋ ਵਾਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕਰਕੇ ਆਇਆਂ ਜੀ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਨਮੋਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੁੰਦੈ। ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਵਿਸ਼ਾ ਹੁੰਦੈ। ਉਹਨਾਂ ਵਿਕਲਾਂਗਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਨੇ ਜੋ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ੀ ਰੋਟੀ ਕਮਾਉਂਦੇ ਨੇ। ਆਹ ਫੋਟੋਆਂ ਵੀ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਨੇ ਉਹਦੀਆਂ। ਮੈਂ ਲਿੱਖਦਾ ਵੀ ਆਂ। ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਵਿੱਚ ਛਪਦਾ ਰਿਹਾਂ। ਜਿੱਦੇਂ ਦੇ ਆਹ ਨਵੇਂ ਸੰਪਾਦਕ ਆਏ ਨੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਛਾਪਣਾ ਬੰਦ ਕਰਤਾ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਬੇਨਤੀ ਆ ਜੀ, ਮੇਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਗਵਾਇਆ ਕਰੋ ਜੀ। 97 ਵੇਲੇ ਦਾ ਛਪ ਰਿਹਾਂ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ 'ਚ। ਚੜ੍ਹਦੀਕਲਾ, ਦੇਸ਼ ਸੇਵਕ ਵਗੈਰਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਛਪਦਾ ਰਿਹਾਂ। ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ ਵਿੱਚ ਕਰ ਰਿਹਾਂ ਹੁਣ। ਮੈਂ ਕਾਵਿ-ਵਿਅੰਗ ਲਿਖਦਾਂ ਜੀ। ਜਿਵੇਂ ਜਿਹੜੇ ਝੁੱਗੀਆਂ ਝੋਪੜੀਆਂ ਵਾਲੇ ਨੇ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਦਰਦ ਵੀ ਲਿੱਖਦਾਂ। ਜਦ ਨਹੀਂ ਛਾਪਦੇ ਤਾਂ ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਫ਼ੇਸਬੁੱਕ ਉੱਤੇ ਪਾਉਣੀ ਪੈਂਦੀ ਐ।
ਜੇ ਦੁਬਾਰਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਾਂ ਹੋਰ ਤੇ ਪੀਐਚਡੀ ਕਰਾਂ। ਕਿਤਾਬਾਂ ਬਹੁਤ ਪੜ੍ਹਦਾਂ ਮੈਂ। ਨਰਿੰਦਰ ਕਪੂਰ ਦੀ ਅੰਤਰ ਝਾਤ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਕਿਤਾਬ ਲੱਗੀ ਮੈਨੂੰ। ਪੜ੍ਹਨ ਤੇ ਲਿਖਣ ਦਾ ਸ਼ੌਂਕ ਮੈਨੂੰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿੱਚ ਜਗਦੀਸ਼ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੌਸ਼ਿਕ ਦੇ ਵਿਅੰਗ ਪੜ੍ਹਕੇ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਹੋਇਆ ਕਿ ਮੈਂ ਵੀ ਲਿਖਾਂ। 97 ਵਿੱਚ ਜਦ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਛਪਿਆ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਕਈ ਦੋਸਤਾਂ ਦੇ ਹੌਂਸਲਾ ਦਿੱਤਾ।
ਕਿਰਤ ਹੀ ਕੀਤੀ ਆ ਜੀ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਪਰ ਏਡੀਆਂ ਕਮਾਈਆਂ ਨਹੀਂ ਹੈਗੀਆਂ ਹੁਣ। ਟਾਈਮ ਪਾਸ ਹੀ ਆ। ਪਿੰਡ ਚ ਮੁੰਡੇ ਕੰਮ ਸਿੱਖ ਕੇ ਰਾਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੈਗੇ। ਇਹ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਲੋਕ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ਕਈ ਸਿੱਖੇ ਸਿਖਾਏ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਹੁਣ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਕਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਬਾਕੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਹੈਗਾ, ਮੇਰਾ ਤਾਂ ਸੁਪਨਾ ਕਿ ਇਹ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ।
Story: Satdeep Gill, Gurdeep Dhaliwal
Text: Jasdeep Singh, Gurdeep Dhaliwal